Badania przesiewowe u dzieci

Badania przesiewowe zwane są również badaniami skriningowymi lub po prostu skriningiem. Wykonuje się je już u noworodków, przeprowadza w szkołach i nie można zapominać o nich w dorosłym życiu. Co to są badania przesiewowe? Jakie są zalety ich wykonywania? Odpowiedzi na te pytania przedstawiamy w poniższym artykule.

Co to są badania przesiewowe?

Chociaż słyszy się o nich coraz częściej, wciąż można spotkać się z pytaniem – co to są badania przesiewowe? Są one niezwykle ważne, ponieważ pozwalają na wykrycie i wczesne leczenie choroby, co może zapobiec jej poważnym następstwom w przyszłości. Wczesna interwencja pozwala na zmniejszenie umieralności w danej chorobie, jak i zmniejsza cierpienia pacjentów. Testy przesiewowe wykonuje się u osób, u których nie wystąpiły objawy choroby. Dotyczą one całej populacji lub jedynie grup wysokiego ryzyka w przypadku niektórych chorób. Świadomość dotycząca tego, czym są badania przesiewowe oraz jak wykonuje się badania przesiewowe, jest bardzo istotna w całym społeczeństwie. Są one ważne dla osób znajdujących się w grupie ryzyka, jak i wszystkich rodziców noworodków.

Testy przesiewowe – czułość i swoistość

Testy przesiewowe powinny cechować się wysoką czułością i swoistością. Pierwszy parametr wskazuje na zdolność do wykrycia nowotworu, co oznacza, że im czułość jest wyższa, tym mniej nowotworów jest niewykrytych przez wykazanie fałszywych ujemnych wyników. Swoistość z kolei odnosi się do zdolności wykrycia osób zdrowych, a im wyższa swoistość, tym mniejsze prawdopodobieństwo wyników fałszywie dodatnich. Osobne zastosowanie tych wskaźników nie daje wartościowych wyników i pełnego obrazu – jedynie razem pozwalają na określenie stopnia zaufania, jakimi można darzyć test. Wiedząc, co to są badania przesiewowe, należy mieć świadomość, że powinny być one wykonane wśród możliwie największej liczby osób z grupy podwyższonego ryzyka. Badania powinny być prowadzone każdego roku, co wymaga również odpowiednich funduszów i świadomości społecznej, skłaniające do wykonywania badań.

Badania przesiewowe noworodków

Ogromne znaczenie mają badania przesiewowe noworodków, które pozwalają wykryć wrodzone choroby już na samym początku życia, przed wystąpieniem objawów klinicznych i wdrożeniem właściwego leczenia. W Polsce badania przesiewowe u dzieci tuż po ich narodzeniu przeprowadzane są obowiązkowo już od 1994 roku i są one badaniami masowymi. Wczesne wykrycie chorób zmniejsza koszty i komplikacje terapii oraz znacznie podnosi jej skuteczność.

W Polsce badania przesiewowe noworodków wykonuje się w kierunku wrodzonej niedoczynności tarczycy, mukowiscydozy oraz fenyloketonurii. Są to choroby o podłożu genetycznym, które bardzo trudno rozpoznać na podstawie obrazu klinicznego. Badania przesiewowe noworodków umożliwiają podjęcie szybkiego leczenia, które chroni dziecko przed zaburzeniami układu nerwowego i umożliwia możliwie prawidłowy rozwój dziecka. Testy przesiewowe prowadzone są na oddziałach noworodkowych i wymagają pobrania dziecku krwi z naczyń włosowatych, zwykle przez nakłucie pięty. Powinny być one przeprowadzone najwcześniej w 73 godzinie po narodzinach, a optymalnym czasem jest 4-5 dzień po porodzie. Jak wykonuje się badania przesiewowe u noworodków? Na specjalną bibułkę testową z wypisanymi na niej danymi dziecka nanosi się krew włośniczkową. Gdy wyschnie, zostaje ona przekazana do pracowni badań przesiewowych Wojewódzkiego Zespołu Ochrony Zdrowia Matki, Dziecka i Młodzieży.

Badania przesiewowe dzieci i młodzieży

Badania przesiewowe u dzieci i młodzieży szkolnej obejmują pomiary wzrostu i ciężaru ciała, kontrolę postawy, a także badania wzroku i słuchu. Ich wykonanie wraz  z interpretacją jest zadaniem higienistek i pielęgniarek szkolnych. Prowadzone w szkołach badania przesiewowe u dzieci pozwalają na szybkie wykrycie nieprawidłowości w rozwoju fizycznym pod względem masy i wysokości ciała przy określeniu współczynnika BMI. Zauważone mogą zostać również wady układu ruchu, w tym boczne skrzywienie kręgosłupa, nadmierna kifoza piersiowa oraz zniekształcenia statyczne kończyn dolnych. Badania przesiewowe u dzieci koncentrują się również na wykryciu zeza, określeniu ostrości wzroku, widzenia barw, słuchu oraz ciśnienia tętniczego krwi.

Badania przesiewowe – jak się je wykonuje?

To, jak wykonuje się badania przesiewowe, zależy od rodzaju badania. U noworodków polegają one na pobraniu krwi, a także testach logopedycznych skupiających się na ocenie anatomii twarzoczaszki oraz jamy ustnej. Badania przesiewowe u dzieci polegają na pomiarach czy kontroli wzroku i słuchu. U dorosłych do testów przesiewowych zalicza się badania cytologiczne w kierunku wykrycia zmian przednowotworowych i raka szyjki macicy, a także badania mammograficzne z wykorzystaniem promieni rentgenowskich u kobiet. Z kolei testy przesiewowe wykonywane u mężczyzn obejmują m.in. kolonoskopię.

Doskonałą szansą, by poszerzyć swoją wiedzę na temat tego, jak wykonuje się badania przesiewowe, jest dziesiąta, jubileuszowa edycja ogólnopolskiej konferencji Forum Neurologii Dziecięcej, która odbędzie się w Poznaniu. Podczas spotkania zostanie omówiona przydatność wykonywania badań przesiewowych noworodków oraz wiele innych, interesujących kwestii. Spotkanie zostanie poprowadzone przez cenionych specjalistów, którzy podzielą się z uczestnikami swoimi doświadczeniami i wiedzą, potwierdzonymi wieloletnią praktyką.